Edukacja, która wciąga – zagrody edukacyjne

Zagroda edukacyjna to gospodarstwo, które łączy tradycyjne rolnictwo z działalnością edukacyjną. Goście mogą tu nie tylko obserwować codzienne zajęcia rolników, lecz także w nich uczestniczyć. Zagrody prowadzą zajęcia oparte na hodowli zwierząt gospodarskich, uprawach, dawnych rzemiosłach oraz naturze — tej najbliższej, dostępnej na wyciągnięcie ręki.

Dzieci uczą się, skąd bierze się mąka, jak wygląda prawdziwe mleko prosto od krowy, dlaczego pszczoły są niezbędne do życia roślin czy jakimi obowiązkami zajmuje się rolnik od wczesnego ranka do wieczora. Młodzież odkrywa kulisy ekologicznej produkcji żywności, a dorośli mają okazję do wyciszenia się i przypomnienia sobie prostych czynności, które kiedyś były częścią codzienności — jak prace w ogrodzie, wykopki czy pieczenie chleba na zakwasie.

Zagrody są także miejscem integracji rodzin, grup turystycznych, seniorów czy Kół Gospodyń Wiejskich. Coraz więcej gospodarstw przygotowuje warsztaty tematyczne odpowiadające konkretnym potrzebom: warsztaty zielarskie, zajęcia sensoryczne, warsztaty pszczelarskie, ogrodnicze, kulinarne, a także cykle zajęć łączące edukację z relaksem w przyrodzie.

Programy zagród tworzone są w oparciu o naturalne zasoby gospodarstwa oraz o indywidualne pasje gospodarzy. Część miejsc koncentruje się na produkcji roślinnej — uczestnicy pracują w ogrodach, rozpoznają gatunki zbóż, sadzą rośliny, obserwują ich wzrost i zjawiska przyrodnicze. Inne zagrody stawiają na kontakt ze zwierzętami, które są nie tylko bohaterami zajęć, lecz także przewodnikami po świecie odpowiedzialności, empatii i szacunku do natury.

Popularne są programy dotyczące ekologii i świadomych wyborów konsumenckich, w czasie których goście dowiadują się, jak powstają naturalne produkty, czym różni się żywność ekologiczna od konwencjonalnej i jak dbać o środowisko w codziennym życiu.

W wielu gospodarstwach ogromną rolę pełni tradycyjne rzemiosło. Uczestnicy uczą się wyplatania koszy, robienia masła, przędzenia wełny, wytwarzania prostych kosmetyków, poznają zapomniane zawody, takie jak młynarz czy kowal. Dzięki temu dawne umiejętności, często związane z historią regionu, nie znikają, lecz wracają w nowoczesnej, angażującej formie.

Programy te są niezwykle elastyczne. Gospodarze zmieniają je zgodnie z porą roku, pogodą, kalendarzem świąt czy preferencjami grupy. To sprawia, że każda wizyta jest inna, a edukacja staje się przygodą, a nie powtarzalną lekcją.

Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych

Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych (OSZE) została stworzona w 2011 roku przez Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Krakowie, na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Od tamtej pory Sieć intensywnie się rozwija, zrzeszając dziś ponad 370 certyfikowanych zagród edukacyjnych z całej Polski. Jej celem jest wspieranie gospodarstw prowadzących działalność edukacyjną opartą na zasobach rolniczych oraz dbanie o wysoki poziom merytoryczny i organizacyjny zajęć.

W każdym województwie prace Sieci koordynują koordynatorzy wojewódzcy, będący pracownikami wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego. Towarzyszą oni rolnikom na wszystkich etapach — od przygotowania gospodarstwa do certyfikacji, przez rozwój programów edukacyjnych, aż po promocję i dalsze doskonalenie oferty. To dzięki ich pracy zagrody otrzymują stałe wsparcie, jasne wytyczne i możliwość wymiany doświadczeń.

OSZE zapewnia gospodarstwom dostęp do profesjonalnych materiałów, konsultacji, szkoleń, wyjazdów studyjnych oraz ogólnopolskiej promocji. Dzięki temu rolnicy rozwijają swoje kompetencje, wzmacniają wizerunek swoich gospodarstw i stają się częścią ogólnopolskiej społeczności, która popularyzuje wiedzę o rolnictwie, naturze i tradycji wiejskiej.

Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Olsztynie aktywnie wspiera rozwój edukacji w gospodarstwach w naszym województwie. Na Warmii i Mazurach działa obecnie 26 certyfikowanych zagród edukacyjnych. To liczba, która pokazuje, jak chętnie lokalni rolnicy dzielą się swoją wiedzą i otwierają gospodarstwa dla odwiedzających. W regionie funkcjonują miejsca wyspecjalizowane w pszczelarstwie, zielarstwie, ekologicznych wypiekach, hodowli alpak, pracy z końmi, ogrodnictwie, a także w zachowywaniu lokalnej tradycji i rękodzieła.

Niektóre zagrody funkcjonują od wielu lat, inne dopiero powstały, ale wszystkie łączy wspólna misja: pokazanie, jak wygląda prawdziwa, współczesna wieś. Warmia i Mazury, ze swoją malowniczą przestrzenią, spokojem i bogactwem przyrody, stwarzają naturalne warunki do prowadzenia takiej edukacji. Każda pora roku oferuje tu inne tematy zajęć – od wiosennego sadzenia, przez letnią obserwację łąk, jesienne zbiory, aż po zimowe zwyczaje zwierząt i prace przygotowujące gospodarstwo do kolejnego sezonu.
Zagrody edukacyjne stały się ważnym elementem lokalnej oferty turystycznej. Są miejscami odpoczynku, ale też przestrzeniami, w których można zdobyć wiedzę, umiejętności i nowe spojrzenie na wiejskie życie.

Wsparcie finansowe i możliwości rozwoju

Osoby zainteresowane stworzeniem lub rozwijaniem zagrody edukacyjnej mogą korzystać z programów wsparcia dostępnych w ramach Planu Strategicznego dla WPR 2023–2027. Interwencje realizowane przez Lokalną Grupę Działania, zwłaszcza w obszarze LEADER, umożliwiają pozyskanie środków zarówno na założenie zagrody, jak i na dalszy rozwój infrastruktury czy poszerzenie oferty zajęć.
Warunkiem ubiegania się o pomoc jest m.in. certyfikacja gospodarstwa w ramach OSZE. Oznacza to konieczność spełnienia określonych standardów jakościowych, które przekładają się na bezpieczeństwo i atrakcyjność zajęć. Rolnicy, którzy zdecydują się wejść na tę drogę, otrzymują solidne wsparcie doradców oraz jasne wytyczne dotyczące organizacji i prowadzenia zagród.

Aktualnych informacji o idei i funkcjonowaniu zagród edukacyjnych można szukać na stronach: www.zagrodaedukacyjna.pl oraz www.wmodr.pl.

Marta Dudek,
starszy specjalista Sekcji Wiejskiego Gospodarstwa Domowego i Agroturystyki WMODR