Nasi sprzymierzeńcy na zimowych wakacjach: biedronki i złotooki – nie zabijaj, daj im przezimować

Gdy jesienią w naszych domach znajdujemy biedronki albo zielonkawe owady o delikatnych, koronkowych skrzydłach, to nie intruzi, tylko wolontariusze naszych ekosystemów. Biedronki i złotooki wchodzą do domów, by przeczekać zimę w stanie diapauzy. Jeśli damy im spokój, odwdzięczą się, zjadając wiosną tysiące szkodników w naszych ogrodach, sadach i polach uprawnych.

Jest to krótki, odwracalny „tryb uśpienia” owada, w którym ma on spowolniony metabolizm, nie żeruje i nie rozmnaża się. Włącznikiem diapauzy są skracający się dzień i spadek temperatur.

Biedronki (Coccinellidae) należą do rzędu chrząszczy (Coleoptera) – najbardziej znane gatunki to: biedronka siedmiokropka, biedronka dwukropka oraz inwazyjny gatunek biedronka azjatycka. Chrząszcze te mają owalny kształt, wypukłe i kropkowane pokrywy. Najczęściej są barwy od czerwonej po żółtopomarańczową. Prowadzą drapieżny tryb życia, zjadając szkodniki różnych roślin. Zarówno larwy, jak i postaci dorosłe zjadają mszyce, miodówki, wełnowce, przędziorki (częściowo) oraz jaja małych motyli i pluskwiaków. Jedna biedronka w ciągu doby zjada od kilku do kilkudziesięciu mszyc. W Polsce występuje około 80 gatunków.

Biedronki
Złotooki (Chrysopidae) to drapieżne owady z rzędu sieciarek (Neuroptera). Postaci dorosłe to delikatne, zielone osobniki z dużymi, złocistymi oczami i delikatnymi błoniastymi skrzydłami z siecią delikatnych żyłek. Podczas zimy mogą zmieniać ubarwienie na kolor słomkowy lub brunatny.

Zimujący złotook
Fot. Źródło: https://swiatmakro.com/2023/04/28/zlotook-drapiezny-chrysoperla-carnea-s-l-milosnik-zimowania-w-naszych-domach/

To przede wszystkim larwy złotooków zjadające mszyce, czerwce, miodówki, przędziorki i larwy zwójek.

Dlaczego owady te wchodzą do domów?

Zarówno postaci dorosłe biedronek i złotooków są formą zimującą. Do przetrwania zimy szukają suchych, bezpiecznych szczelin (ramy okien, strychy, nieogrzewane pomieszczenia), które przypominają naturalne kryjówki w korze drzew czy suchych roślinach. Światło i ciepłe elewacje jesienią zwabiają je do budynków; dalej trafiają w głąb przez mikroszczeliny.

Na wiosnę, pod wpływem temperatury i światła uruchamiają się ich funkcje życiowe i opuszczają swoje kryjówki. Zaczynają szukać pokarmu, którym może być nektar kwiatów, ale również pierwsze mszyce. Po pobraniu pokarmu zaczynają kopulować. Po kopulacji składają jaja, które umiejscawiają najczęściej na roślinach w pobliżu swojego zywiciela.

Złotooki i biedronki należą do najefektywniejszych wrogów naturalnych mszyc, jednych z najgroźniejszych szkodników wszystkich roślin. Dlatego też, jeżeli znajdziesz w swoim domu w okresie późnej jesieni lub zimy biedronkę, czy też złotooka, nie zabijaj, pozwól żyć, a odpłaci Ci swoją pracą w nowym sezonie wegetacyjnym.

Prof. dr hab. Bożena Kordan, Katedra Entomologii, Fitopatologii i Diagnostyki Molekularnej, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, bozena.kordan@uwm.edu.pl