Ostrzegają przed skutkami nowej ustawy o dzierżawie

„Projekt w obecnym kształcie budzi liczne wątpliwości, gdyż wprowadzenie wysokiego stopnia formalizacji oraz sztywnych rozwiązań może w praktyce okazać się niemożliwe” – podkreśla samorząd rolniczy.

Jednym z kluczowych problemów ma być obowiązek zawierania umów dzierżawy wyłącznie w formie pisemnej lub elektronicznej, przy jednoczesnej likwidacji umów ustnych.

„Taka formalizacja oznacza wzrost kosztów i obciążeń administracyjnych, co dla starszych rolników może być barierą skutkującą rezygnacją z użytkowania ziemi i powiększeniem ‘szarej strefy’”.

Samorząd zwraca uwagę, że obecnie funkcjonujące rozwiązania – w tym procedury ARiMR – pozwalają na bezkonfliktowe potwierdzanie dzierżawy.

„Brak konkurencyjnego wniosku ze strony właściciela o płatności do tego samego gruntu stanowi wystarczające i bezkonfliktowe potwierdzenie istnienia stosunku dzierżawy”.

Rolnicy postulują także ograniczenie zakresu ustawy wyłącznie do gruntów rolnych niezabudowanych.

„Obecne regulacje Kodeksu cywilnego w zakresie dzierżawy budynków są wystarczające, a ich ujęcie w nowym projekcie wymagałoby wprowadzenia szeregu dodatkowych, skomplikowanych przepisów”.

Kolejne zastrzeżenia dotyczą kolizji projektowanych przepisów z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego.

„Należy zapewnić w przepisach prawną możliwość dostosowania terminów dzierżawy do obowiązków ustawowych nabywcy, aby system był spójny”.

Samorząd wskazuje również na luki prawne związane ze śmiercią wydzierżawiającego lub przekazaniem gospodarstwa.

„Konieczne jest wskazanie, iż w przypadku śmierci wydzierżawiającego lub przekazania nieruchomości jego następca wstępuje w prawa i obowiązki wydzierżawiającego”.

Szczególne obawy budzi ryzyko masowego wykluczenia rolników z systemu dopłat bezpośrednich po zakończeniu okresu przejściowego.

„Po wygaśnięciu okresu przejściowego tysiące hektarów mogą zostać uznane za użytkowane bez tytułu prawnego, co wykluczy rolników z systemu płatności bezpośrednich i doprowadzi do wypadania ziemi z uprawy”.

W związku z tym samorząd rolniczy postuluje wydłużenie okresu przejściowego: „Z uwagi na ogromną skalę umów zawartych obecnie w formie ustnej postulujemy wprowadzenie 10-letniego okresu przejściowego na dostosowanie istniejących stosunków dzierżawy do nowych wymogów”.

oprac. ih

Pismo Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych do ministra Stefana Krajewskiego
Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych w odpowiedzi na pismo Pana Ministra z dnia 30 grudnia 2025 r., znak: DNI.sp.0210.4.2024, przy którym przekazano do konsultacji publicznych projekt ustawy o dzierżawie rolniczej, przekazuje następujące uwagi samorządu rolniczego do ww. projektu.

Samorząd rolniczy uważa, że projekt w obecnym kształcie budzi liczne wątpliwości, gdyż wprowadzenie wysokiego stopnia formalizacji oraz sztywnych rozwiązań może w praktyce okazać się niemożliwe (np. w przypadkach nieprzeprowadzonego postępowania spadkowego lub gdy nieruchomość ma wielu właścicieli), co w konsekwencji może zagrozić ciągłości produkcji, szczególnie w mniejszych gospodarstwach rodzinnych. Należy podkreślić, że obecnie funkcjonują umowy zawierane ustnie, jak i pisemnie. W procedurach ARiMR wystarcza oświadczenie rolnika o posiadaniu tytułu prawnego. Brak konkurencyjnego wniosku ze strony właściciela o płatności do tego samego gruntu stanowi wystarczające i bezkonfliktowe potwierdzenie istnienia stosunku dzierżawy.

Kluczowym zastrzeżeniem jest zakres przedmiotowy ustawy; uważamy, że powinna ona dotyczyć wyłącznie gruntów rolnych niezabudowanych, ponieważ obecne regulacje Kodeksu cywilnego w zakresie dzierżawy budynków są wystarczające, a ich ujęcie w nowym projekcie wymagałoby wprowadzenia szeregu dodatkowych, skomplikowanych przepisów.

Wprowadzenie obowiązku zawierania umów wyłącznie w formie pisemnej lub elektronicznej, przy jednoczesnej likwidacji umów ustnych, uderzy przede wszystkim w drobnych rolników, dla których wieloletnie relacje sąsiedzkie oparte na zaufaniu stanowią podstawę funkcjonowania. Taka formalizacja oznacza wzrost kosztów i obciążeń administracyjnych, co dla starszych rolników może być barierą skutkującą rezygnacją z użytkowania ziemi i powiększeniem „szarej strefy”. Postulujemy uproszczenie procedur dla umów krótkoterminowych oraz umożliwienie potwierdzania umów nie tylko przez notariusza, ale również przez wójta, kierownika ARiMR czy sołtysa.

Projektowany przepis art. 17 projektu wydaje się pozostawać w kolizji z art. 2b ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (UKUR). Obecnie nabywca nieruchomości rolnej ma ustawowy obowiązek prowadzenia gospodarstwa przez co najmniej 5 lat od dnia zakupu, a w przypadku osób fizycznych – prowadzenia go osobiście. Przepis art. 2a ust. 4 UKUR nakłada na nabywcę wymóg złożenia do KOWR oświadczenia, że zobowiązuje się on do prowadzenia działalności rolniczej na nabytej ziemi. Należy zapewnić w przepisach prawną możliwość dostosowania terminów dzierżawy do obowiązków ustawowych nabywcy, aby system był spójny.

Zapisy projektowanej ustawy wskazują w art. 18 tok postępowania w przypadku śmierci dzierżawcy. Niestety w projektowanych przepisach nie uwzględniono sytuacji śmierci wydzierżawiającego, czy też możliwości przekazania przez niego nieruchomości rolnych następcy. Konieczne jest w związku z tym wskazanie, iż w przypadku śmierci wydzierżawiającego lub przekazania nieruchomości, jego następca wstępuje w prawa i obowiązki wydzierżawiającego, z zastrzeżeniem możliwości rozwiązania umowy dzierżawy z wyprzedzeniem umożliwiającym zbiór zasiewów. Pozwoli to na uniknięcie sytuacji, w której następca nie będzie miał możliwości swobodnego dysponowania majątkiem po śmierci wydzierżawiającego lub przekazaniu przez niego gospodarstwa.

Odnośnie do rozwiązania umowy dzierżawy rolniczej w art. 20 projektu ustawy, wnioskuje się o dopisanie ust. 2:
„Jeżeli strony nie umówiły się inaczej, długoterminowa umowa dzierżawy może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem przez każdą ze stron z 3-letnim okresem wypowiedzenia złożonym na piśmie pod rygorem nieważności.”

W projektowanym art. 21 w ust. 5 należy uzupełnić przepis: „lub nie utrzymuje gruntów w dobrej kulturze rolnej”. Konieczne jest również dodanie ust. 8 tj. „sprzedaży przez decyzji sołtysów, a brak możliwości wskazania jednoznacznego wydzierżawiającego uniemożliwi zawarcie umowy w formie przewidzianej projektem. Po wygaśnięciu trzyletniego okresu przejściowego tysiące hektarów mogą zostać uznane za użytkowane bez tytułu prawnego, co wykluczy rolników z systemu płatności bezpośrednich i doprowadzi do wypadania ziemi z uprawy. Jest to sprzeczne z prawem wspólnotowym, które przyznaje dopłaty faktycznemu użytkownikowi, a nie tylko posiadaczowi tytułu prawnego. Należy wprowadzić szczególny mechanizm legalizacji takiego użytkowania oraz wydłużenie okresów przejściowych, aby uniknąć masowych konfliktów społecznych i utraty stabilności ekonomicznej gospodarstw bazujących na takich gruntach.

Z uwagi na ogromną skalę umów zawartych obecnie w formie ustnej oraz skomplikowaną sytuację prawną wielu gruntów, postulujemy wprowadzenie 10-letniego okresu przejściowego na dostosowanie istniejących stosunków dzierżawy do nowych wymogów. Krótszy termin spowoduje wykluczenie tysięcy rolników z systemu dopłat i masowe wypadanie gruntów z produkcji rolnej.

Przedstawiając powyższe,
Pozostaję z poważaniem

Prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych
Wiktor Szmulewicz