Buraki cukrowe mają duże potrzeby pokarmowe

Podczas posiedzenia Komisji ds. Rejestracji Odmian Buraka w siedzibie COBORU w Słupi Wielkiej komisja pozytywnie zaopiniowała wpisanie do Krajowego Rejestru
19 nowych odmian buraka cukrowego. Jedenaście ze zgłaszanych odmian ma zadeklarowaną przez zgłaszających odporność na mątwika burakowego, siedem odmian
wyróżnia się bardzo dużą odpornością na chwościka buraka. Trzy ze zgłaszanych odmian BTS 7945 N, BTS 2095 N i Adorata KWS mają podwójną odporność na mątwika i chwościka.

Ubiegły rok plantatorzy buraka cukrowego mogą zaliczyć do udanych, wysokie plony możliwe były dzięki sprzyjającym warunkom atmosferycznym i korzystnemu rozkładowi opadów. W 2023 roku buraki znalazły się według danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny wśród najlepiej plonujących upraw z plonami na poziomie 16,0 mln ton, co jest wynikiem o 13% wyższym, niż w roku 2022.
Burak cukrowy jest najcenniejszą rośliną okopową uprawianą w naszym kraju. Duże znaczenie ma szczególnie w płodozmianach z przewagą zbóż. Buraki pozostawiają

stanowisko w dobrej kulturze, skutecznie odchwaszczone, dzięki licznym zabiegom pielęgnacyjnym. Plantatorzy podkreślają, że planując walkę z chwastami trzeba nastawić się minimum na trzy zabiegi, jeżeli chcemy żeby pole było naprawdę czyste. Ale dzięki temu rośliny następcze mają lepszą zdrowotność, nie występują w ich uprawie choroby pojawiające się przy uprawie w monokulturze. Po burakach mamy idealne stanowisko do uprawy pszenicy, która na takim stanowisku osiąga zwykle wyższy plon w porównaniu ze stanowiskiem po rzepaku.

Duże znaczenie przy uprawie buraków ma rozkład i ilość opadów oraz długość dnia i obfitość słońca. Jest to roślina o wysokiej produktywności fotosyntezy, dlatego bardzo ważna w poszczególnych okresach wegetacji jest ilość bezpośredniego promieniowania słonecznego.

Zdecydowanie największy wpływ na zawartość cukru w burakach ma ilość godzin ze słońcem we wrześniu i październiku.
Brak wody lub nierównomierny opad w ciągu sezonu wegetacyjnego może znacząco obniżyć plonowanie. Krytyczny okres zapotrzebowania na wodę przypada na stadium 5 - 6 liścia, kiedy wytwarza się pierwotna struktura plonu. Przy niedoborze wody w tym okresie roślina nie pobiera wystarczającej ilości składników pokarmowych min. azotu, potasu i fosforu, czyli nie rozbudowuje odpowiednio tkanki miękiszu, która w późniejszej fazie akumuluje cukier.

Wybierając stanowisko pod uprawę buraka warto szukać takich o minimum średniej zawartości potasu i fosforu. Powinno być to także stanowisko o uregulowanym odczynie gleby mieszczącym się w optymalnym przedziale 6,0 – 7,0. Zbyt niski odczyn poniżej 5,5 hamuje wzrost korzeni właściwych buraka, które w pełni rozwoju plantacji na dobrych stanowiskach penetrują glebę na głębokość 1m lub głębiej. Planując nawożenie należy wybrać skład nawozy, jak najbardziej dobrany do warunków glebowych i potrzeb pokarmowych buraka. Wybór nawozów jest duży, a podjęcie decyzji ułatwi analiza map glebowych i zasobności na danym stanowisku.

Burak cukrowy jest rośliną potasolubną i w znacznej mierze od ilości dostępnego potasu będzie zależał całkowity plon rośliny. Potas odpowiada za regulację gospodarki wodnej i pobieranie azotu z gleby. Większa dostępność potasu oznacza większą efektywność plonotwórczą azotu. Niedożywienie potasem jest dla rośliny sygnałem ograniczenia pobierania azotu. Potas kontroluje mechanizmy odporności roślin uprawnych na stresy abiotyczne takie jak: stres świetlny, termiczny oraz wodny.

A także biotyczne, czyli podatność na choroby i szkodniki. Właściwy stan odżywienia potasem we wczesnych fazach rozwojowych buraków dobrze rokuje na przyszły plon korzeni.
Okres największego zapotrzebowania na ten składnik rozpoczyna się w fazie 2 liści, a kończy w połowie sierpnia. Na każde 10 ton plonu korzeni burak potrzebuje odpowiednio 65 kg K2O oraz 18 kg P2O5. Zarówno potas, jak i fosfor decydują o zawartości cukru w korzeniach.

Azot, czyli podstawowy pierwiastek plonotwórczy aplikowany jest zwykle przedsiewnie i pogłównie, zwykle w stadium 4 liści. Pierwsza dawka powinna być wyższa, najczęściej są to 2/3 pełnej dawki planowanego azotu. Ale trzeba bardzo starannie dobrać nawóz, ponieważ formy amonowa i amidowa są niebezpieczne dla
kiełkujących nasion, gdyż łatwo przechodzą w amoniak hamujący kiełkowanie. Szczególnie na glebach lekkich trzeba ostrożnie stosować poszczególne formy azotu.

Przy ustalaniu dawek nawożenia azotowego, nie możemy zapominać o dokładnym wyliczeniu azotu pochodzącego z nawożenie organicznego jeżeli zastosowano takie
nawożenie w gospodarstwie. Rolą azotu jest odżywienie i produkcja liści, czyli podtrzymywanie fotosyntezy i produkcja białek budulcowych.

Planowanie nawożenia w buraku cukrowym to także zadbanie o dwa składniki kontrolujące plonotwórcze działanie azotu podczas całego okresu wegetacji, czyli o magnez i siarkę. W fazie dojrzewania magnez wpływa na akumulację cukru w korzeniu spichrzowym, co jest kluczowym zadaniem w uprawie buraka. Zbyt niska zawartość magnezu w roślinie ujemnie wpływa nie tylko na zawartość cukru, ale także na wartość technologiczną buraków, czyli niższą polaryzację, ale jednocześnie nadmierną zawartość melasotworów.

Jeżeli chodzi o fosfor to największe zapotrzebowanie na ten pierwiastek burak wykazuje w fazie wschodów. Fosfor wpływa na zdrowotność siewek, wzrost korzenia jego jakość oraz odporność na stresy temperaturowe. W przypadku fosforu bardzo ważna jest jego dostępność przez cały okres wegetacyjny. Dlatego najlepiej żeby był dostępny w kolejnych warstwach gleby przez które będą przerastały korzenie.

Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz
Największe zapotrzebowanie na fosfor burak wykazuje w fazie wschodów